Kolejny przyczynek do szkiców o byłym powiecie śmigielskim

Stolica powstałego w 1882 roku powiatu śmigielskiego było oczywiście miasto Śmigiel. Powiat śmigielski przestał istnieć 67 lat temu a jednocześnie z nim powiat grodziski, z którym łączyła go w okresie II RP nie tylko wspólna granica ale także przez pewien czas organ prasowy jakim był „Orędownik Urzędowy dla powiatu śmigielskiego i grodziskiego”.

Dystans minionych lat pozwala spokojnie spojrzeć na pewne procesy, które także w pewnym stopniu przyczyniły się do tego, co stało się z dniem 1 kwietnia 1932 roku. Najbardziej wymowne są cyfry, określające liczbę ludności, jej strukturę, a także stopień zamożności. W 1896 roku liczba osób zamieszkujących powiat śmigielski wynosiła 35305. Z tego 30576 deklarowało swą przynależność do religii katolickiej, a 192 osoby należały do narodowości żydowskiej. W samym Śmiglu mieszkało w tym czasie 3811 osób, a z tego 2155 stanowili katolicy, 1495 protestanci i 161 Żydzi. W Śmiglu w 1896 roku prowadziło działalność 291 warsztatów rzemieślniczych. Dochód miasta w 1895 roku wynosił 107.322 marki a wydatki 76.288 mk. Dług miasta wynosił wówczas 77 tys mk. Wydany w 1909 r. „Przewodnik po Poznaniu i Wielkim Księstwie Poznańskim” wspomina, że ludność Śmigla liczyła w tym czasie 4449 osób. Czyżby ten znaczący wzrost liczby mieszkańców łączył się m.in. z powstaniem i działalnością linii kolejowej? Z tego przewodnika dowiadujemy się, że z posiadaniem Śmigla przez Chłapowskich herbu Drya wiąże się miejscowe powiedzenie „Drya w Śmiglu konia wygrała, a chłopa obwieszono”. Dalej dowiadujemy się, że w Śmiglu istniały wówczas hotele i oberże: Kaiserhoff (W. Kruczkowski), Andrzejewski, Kunc, Olędarczyk, Skoracki A., Stróżyński, Zehr L. Opiekę lekarską sprawowali dr Konieczny i dr Wrzyszczyński. Funkcjonowały także 2 banki tj. Bank Ludowy i Rolnik. Istniejący do 1932 roku powiat śmigielski zajmował w II RP 555,64 km2, a w skład powiatu wchodziło jeszcze jedno miasto tj Wielichowo. W 1926 roku ludność powiatu liczyła 38444 osoby. Z tego 87,5% stanowili Polacy, a 12,5% Niemcy. Oprócz 2 miast w skład powiatu wchodziło 80 gmin wiejskich, 42 obszary dworskie. Na terenie powiatu istniało 60 szkół powszechnych, szkoła wydziałowa, 2 prywatne szkoły powszechne, 5 ochronek, 1 szkoła gospodarcza żeńska i 3 szkoły dokształcające dla terminatorów. Regres jaki dotknął na przełomie lat 20/30 cały kraj a także powiat śmigielski potwierdzają poniższe dane. Dla porównania podano także dane dotyczące Kościana, które świadczą o tym, ze niektóre miasta regres ten dotknął w mniejszym stopniu.

Miejscowość Powierzchnia ogółem w km2 Użytki rolne ogółem Liczba budynków mieszkalnych Liczba ludności
30.09.1921 9.12.1931 30.09.1921 9.12.1931
Kościan 2,98 - 559 680 7803 10275
Śmigiel 9,04 - 421 442 3754 3761
Wielichowo 12,02 - 236 245 1815 1630
Białcz Nowy 3,68 3,38 33 30 216 208
Kluczewo 4,06 3,99 133 129 819 780
Glińsko 1,78 1,67 45 41 252 227
Bucz 2,74 2,67 66 68 438 395
Biskupice 2,37 1,98 41 41 311 260
Bronikowo 3,50 3,36 62 60 379 345
Gradowice 7,09 6,87 140 150 980 879
Poladowo 4,62 4,45 60 59 437 386

Jan Pawicki

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       projekt i wykonanie: primel.pl