„Wciąż poznaję moją małą ojczyznę od nowa. Uczę się jej wciąż od początku. Jawi mi się w coraz to innym świetle. Odsłania przede mną wciąż nowe zabytki. Zapisana jest we mnie, jak na mapie.” J. Sabiniarz „Mała Ojczyzna”

Pod koniec XVI w. Śmigiel był znanym ośrodkiem innowierstwa w Wielkopolsce. Istniała tu gmina ariańska i luterańska. Ruch innowierczy szerzył się wśród okolicznej szlachty i mieszczaństwa. Wsparli go również arianie z Kościana, którzy w 1572 r. na rozkaz króla Stefana Batorego musieli opuścić to miasto.

Co sprzyjało rozwojowi innowierstwa w Śmiglu? Przede wszystkim protekcja ówczesnych właścicieli miasta.

Jeszcze niedawno chłód i zimowa szarzyzna uprzykrzały nam życie, a tu już wiosna uderzyła z całą mocą. Ciepłe dni sprzyjają planom wakacyjnym. Zbliża się pora wyjazdów, wycieczek, zwiedzania zabytków kultury polskiej, nierzadko świata.

Na przestrzeni szerokich pól między Śmiglem, Bruszczewem, Przysieką Polską i Przysieką Starą przy granicy wsi Stare Bojanowo znajduje się wiele arcyciekawych stanowisk archeologicznych. Najbardziej reprezentatywne są pozostałości osad z wczesnego brązu, epoki brązu i żelaza oraz wczesnego średniowiecza. Przedział czasowy obejmuje granice od około 1600 roku przed naszą erą do XI wieku naszych dziejów. Trzeba dodać, że okolice Śmigla znane były z pierwszych wykopalisk już w XVII wieku dzięki informacji Jakuba Mellena z Lubeki.

Śmigiel w ciągu dziejów miał zawsze charakter rolniczo – rzemieślniczy. Handel obsługiwał głównie ludność miejscową i najbliższej okolicy. Z dokumentu lokacyjnego wynika, że do połowy XVI wieku miasto pod względem gospodarczym rozwijało się bardzo powoli. Dopiero od II połowy XVI w. pod wpływem napływającej do Śmigla fali osadników, którzy przeważnie byli rzemieślnikami, nastąpił ogromny rozwój miasta. Rzemieślnicy tworzyli swoje cechy.

Do płd. – zach. Wielkopolski, a więc również do Śmigla Żydzi przybyli kilkaset lat temu.

W poszczególnych okresach, rejonach i miejscowościach liczba ludności żydowskiej była zmienna. Żydzi najczęściej osiedlali się w miastach, gdzie rządzili się własnym prawem. Tworzyli własną gminę (kahał), którym kierował najczęściej 3 – osobowy zarząd.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       projekt i wykonanie: primel.pl